Bolalar onkologiyasida nogironlik dinamikasi va kompleks reabilitatsiya ehtiyoji

Bolalar onkologiyasida davolash natijalari yaxshilangani sari uzoq muddatli funksional oqibatlar, nogironlik va reabilitatsiya masalalarining ahamiyati ortadi. Ushbu maqolaning maqsadi O‘zbekistonda bolalar va o‘smirlar orasidagi xavfli o‘smalar bilan bog‘liq nogironlik ko‘rsatkichlari dinamikasini tahlil qilish va tibbiy-ijtimoiy hamda psixologik-pedagogik reabilitatsiyaning amaliy ehtiyojini yoritishdan iborat. Tahlilda 2012–2022 yillardagi onkologik registr, hududiy bo‘linmalar va rasmiy statistik ma’lumotlardan foydalanilgan; 0–14 hamda 15–17 yosh guruhlari bo‘yicha kasallanish, o‘lim va nogironlik ko‘rsatkichlari o‘rganilgan [1] [2]. 2018 yilda 808 nafar yangi bemor qayd etilgan bo‘lsa, 2022 yilda bu ko‘rsatkich 881 nafarni tashkil etgan. Dispanser nazoratida turgan bolalar soni shu davrda 4047 nafardan 4907 nafargacha oshgan. Xavfli o‘smali bolalar orasida nogironlik ulushi 2018 yildagi 34,34% dan 2022 yilda 56,06% gacha ko‘tarilgan [3] [4]. Hududlar kesimida ko‘rsatkichlarning katta tafovuti aniqlangan: ayrim hududlarda nogironlik rasmiylashtirilishi juda past, boshqalarida esa juda yuqori bo‘lgan. Bunday farq faqat kasallik og‘irligi bilan izohlanmasligi, ro‘yxatga olish, monitoring va tibbiy-ijtimoiy ekspertiza amaliyotidagi turlicha yondashuvlar bilan ham bog‘liq bo‘lishi mumkin [5] [6]. Bolada onkologik kasallikning oqibati faqat o‘smaga qarshi davolash bilan tugamaydi; harakat, o‘qish, psixologik moslashuv, oilaviy va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash ham uzoq muddatli natijaga kiradi. Standartlashtirilgan nogironlik monitoringi va individual reabilitatsiya marshrutini shakllantirish davolashdan keyingi hayot sifatini yaxshilash uchun zarur. Nogironlik ko‘rsatkichining o‘sishi avtomatik ravishda kasallikning og‘irlashganini anglatmaydi; tirik qolishning yaxshilanishi, kech oqibatlarning faolroq aniqlanishi va ekspertiza qamrovi ham bu raqamga ta’sir qiladi [7] [8]. Shuning uchun epidemiologik tahlilda kasallanish va dispanser kuzatuvi bilan birga funksional cheklovlarning turi va reabilitatsiyaga real ehtiyoj ham qayd etilishi kerak. Bir xil mezonlar hududlar o‘rtasidagi farqlarni aniqroq talqin qilishga imkon beradi. Bu yondashuv resurslarni ehtiyojga mos va adolatliroq rejalashtirishga yordam beradi [9] [10].