Og‘ir kuyishlarda nafas yo‘llari zararlanishini erta baholashning klinik mezonlari

Og‘ir kuyishlarda inhalatsion shikastlanish bemorning dastlabki holatini tez yomonlashtiradigan va davolash taktikasini murakkablashtiradigan omillardan biridir. Ushbu maqolaning maqsadi nafas yo‘llari zararlanishi bilan kechgan kuyishlarda erta klinik va gemodinamik ko‘rsatkichlarning ahamiyatini, shuningdek, bronxoskopik baholash va maqsadli sanatsiyaning o‘rnini tahlil qilishdan iborat. Kuzatuvga jami 135 nafar bemor kiritilgan: 2019–2020 yillarda an’anaviy intensiv davolash olgan 65 nafar bemor va 2021–2022 yillarda bazaviy davolashga qabul paytidanoq sanatsion fibrobronxoskopiya qo‘shilgan 70 nafar bemor [1] [2]. Bronxoskopik o‘zgarishlar shilliq qavat shikastlanishining og‘irlik darajasi bo‘yicha baholangan. Klinik yakun bilan bog‘liq tahlilda sistolik arterial bosim nisbatan ijobiy yakunlangan guruhda 118,21±1,36 mm simob ustuni, og‘ir yakunlangan guruhda esa 103,5±2,33 mm simob ustuni bo‘lgan [3] [4]. Diastolik bosim mos ravishda 74,63±1,04 va 63,2±2,53 mm simob ustunini tashkil etgan. Puls tezligi 103,47±0,97 ga nisbatan 108,9±2,16 marta/minut, nafas olish soni esa 19,05±0,23 ga nisbatan 22,4±0,69 marta/minut bo‘lgan. Soatlik diurez ham 103,16±2,61 va 81,25±3,39 ml ko‘rsatkichlari bilan farqlangan [5] [6]. Natijalar inhalatsion shikastlanishda dastlabki gemodinamik va respirator beqarorlikni erta aniqlash zarurligini ko‘rsatadi. Fibrobronxoskopiya shikastlanish darajasi va tarqalishini bevosita baholash, nafas yo‘llarini sanatsiya qilish va keyingi kuzatuv intensivligini belgilash imkonini beradi [7] [8]. Klinik ko‘rsatkichlar, bronxoskopik manzara va instrumental tekshiruvlarni bir tizimda baholash og‘ir kuyishlarda xavfni qatlamlash uchun amaliy jihatdan muhimdir. Nafas yo‘llari shikastlanishi tashqi kuyish maydoni bilan har doim bir xil darajada bo‘lmasligi sababli tutun ta’siri haqidagi anamnez, ovoz o‘zgarishi, nafas qiyinlashuvi va kuyindi izlari kabi belgilar ham dastlabki baholashda hisobga olinishi kerak. Erta aniqlangan xavf bemorni yaqin monitoringga o‘tkazish va kechikkan nafas yo‘li asoratlarining oldini olish uchun vaqt beradi [9] [10].