Factors Associated with Self-Efficacy in Peritoneal Dialysis Patients and Caregiver Burden: A Cross-Sectional Study of Two Independent Samples

Amaç: Periton diyalizi uygulanan hastalarda öz-yeterlilik ile ilişkili faktörleri araştırmak ve bu hastaların bakım verenlerinde bakım yükü ile ilişkili faktörleri belirlemektir. Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel çalışmada, Ekim 2024 ile Mayıs 2025 tarihleri arasında iki farklı üçüncü basamak üniversite hastanesinden hastalar (n=35) ve onların bakım verenleri (n=30) seçilmiştir. Hastalar Genel Öz-Yeterlilik Ölçeği'ni (Cronbach α=0,97), bakım verenler ise Bakım Verme Yükü Ölçeği'ni tamamlamıştır. İstatistiksel analizler korelasyon testleri, basit ve çoklu doğrusal regresyon ve bootstrap validasyonunu içermiştir. Bulgular: Hasta öz-yeterliliği, erkek cinsiyet, istihdam durumu ve periton diyalizi bakımında bağımsızlık ile anlamlı düzeyde ilişkili bulunmuştur (tüm p<0,05). Yardım gereksinimi, öz-yeterlilikteki varyansın %22,8'ini açıklayan en güçlü ikili ilişkiyi göstermiştir. Buna karşılık, bakım veren yükü çoğu demografik veya hasta klinik faktörü ile güçlü bir ilişki göstermemiş, yalnızca bakım verenin gelir düzeyi ile istatistiksel olarak anlamlı olmayan bir eğilim sergilemiştir (p=0,061). Çok değişkenli modeller her iki sonuçta da dikkate değer varyans oranlarını açıklamıştır (öz-yeterlilik için %28,4, yük için %37,8); ancak hiçbir model genel istatistiksel anlamlılığa ulaşmadığından, bu ilişkiler keşfedici olarak değerlendirilmelidir. Sonuç: Periton diyalizi hastalarında öz-yeterliliğin istihdam durumu ve bakım bağımsızlığı gibi değiştirilebilir faktörlerle ilişkili olduğu, bakım veren yükünün ise çok boyutlu bir yapı sergilediği ve demografik değişkenlere daha az bağımlı olduğu görülmüştür. . Bu bulgular, risk altındaki belirli hasta ve bakım veren profillerini vurgulamakta ve hemşirelerin, hasta öz-yönetimini geliştirmek ve bakım veren yükünü hafifletmek için bütünleşik, holistik değerlendirmeler ve müdahaleler uygulamadaki kritik rolünün altını çizmekte, böylece periton diyalizinde sonuçları ve tedavi sürdürülebilirliğini iyileştirmektedir.